Het idee om op de Bijloke een volwaardig Gents stadsmuseum in te richten ontstond eind jaren negentig. In 1997 had het Gentse stadsbestuur de werking van het Oudheidkundig Museum van de Bijloke om budgettaire redenen teruggeschroefd. Er werd een nieuwe bestemming gezocht voor de collectie en het bouwkundig patrimonium.
erfgoedconvenant
In 2000 sloot de Stad Gent met de Vlaamse Gemeenschap voor het eerst een erfgoedconvenant af. Samen met Antwerpen en Brugge stond Gent hiermee aan de bakermat van dit nieuwe beleidsinstrument, dat focust op het ontwikkelen en stimuleren van een integraal en geïntegreerd lokaal cultureel-erfgoedbeleid.
erfgoedcel gent cultuurstad
In datzelfde jaar werd Gent Cultuurstad vzw opgericht als juridische structuur voor de erfgoedcel en vooral om het erfgoedconvenant uit te voeren. Het doel was, en is nog steeds, het cultureel erfgoed of het geheugen van de stad toegankelijker en actueel te maken. Hiertoe werken we projectmatig samen met professionele erfgoedbewaarders (onder meer musea, archieven, bibliotheken) en/of gepassioneerde amateurs (onder meer verenigingen, verzamelaars). Van bij het begin was de realisatie van een nieuw stadsmuseum voor Gent één van de vele projecten van de erfgoedcel.
Voor een overzicht van erfgoedcellen in Vlaanderen: www.erfgoedcellen.be.
reflectietraject
Het ontstaansproces van het het STAM werd gevoed door een reflectietraject dat begon in 2000 met het groene boekje 'Kleine dramaturgie voor een artefactenstoet. Omtrent "Gent Cultuurstad"' (Pascal Gielen). In 2001 volgde het oranje boekje 'Het geheugen van een stad. Vierstedenworkshop Stadsmusea' (red. Steven Thielemans), en in 2002 het paarse boekje 'Gent: Stadsmuseum in Vlaanderen. Enkele voorstellen voor het Bijlokemuseum' (Prof. Dr. Sophie de Schaepdrijver). In 2003 verrichtte Letty Ranshuysen een publieksonderzoek onder de titel 'Een nieuw stadsmuseum voor Gent. Voorstellen vanuit het beoogde publiek.'
In september 2005 sloot het Oudheidkundig Museum van de Bijloke de deuren. Alle bestaande middelen en personeel werden sindsdien ingezet voor de realisatie van het STAM, Stadsmuseum Gent.
erfgoedforum STAM
Het Gentse erfgoedconvenant bepaalt sinds 2009 dat het stadsmuseum wordt op- en uitgebouwd tot erfgoedforum. Met het STAM wilde Gent een stadsmuseum realiseren dat tegelijk een concreet en zichtbaar platform is voor een actief erfgoedbeleid. Het was dan ook een logische evolutie dat de erfgoedcel 'Gent Cultuurstad' opging in en één werd met het erfgoedforum 'STAM'. Het STAM verwezenlijken was maar één van de vele convenantprojecten, maar dan wel het grootste en allesomvattende.
'STAM' is dan ook de naam waaronder sinds juni 2009 gecommuniceerd wordt.
